۱۰روش برترمطالعه

نويسنده: سعيده طاهري

به همان اندازه كه بين انسان هاتفاوت وجود د ارد، روشهاي مطالعه آنهانيزمتفاوت است اماهنر واقعي دراين است كه ازميان تمامي روشهابهترين وكارآمدترين آنهاراانتخاب كنيم. اين روشها فهرستي ازشيوه هاي برترمطالعه است كه درميان عده زيادي آزمايش شده ودرعين حال ممكن است تنها برخي ازآنهابراي شمامفيدواقع شود ومابقي به كارتان نيايد ،اماتوصيه مي شود كه همه اين شيوه هاراامتحان كنيد وازبين آنها بهترين و مفيدترين شان را كه با ويژگيهاي شما متناسب است ، انتخاب نماييد و به كار گيريد .

1-مكان مشخصي رابراي مطالعه انتخاب كنيد :


جايي كه براي مطالعه برمي گزينيد،بايد آرام و به دور از عوامل مزاحم باشد . براي مطالعه مي توان يكي ازاتاقهاي آرام خانه و يا گوشه خلوتي د رمحل كار، ميزتحريري دراتاق خواب و يا حتي آشپزخانه و كتابخانه محل را در نظر گرفت .
اين بستگي به موقعيت و خصوصيات روحي شما دارد كه در كجا بهترتمركز مي كنيد و آرامش بيشتري داريد . اگر در هنگام مطالعه مكاني را مناسب حال خود يافتيد، همان جا را انتخاب كنيد و از اين پس در آنجا به مطالعه بپردازيد .اين نكته را همواره در نظر داشته باشيد كه مطالعه در حين درازكشيدن و لم دادن اصلا وضعيت مناسبي نيست و قدرت يادگيري شما را كاهش ميدهد .

2-در زمانهاي مشخصي به مطالعه بپردازيد :


وقت معيني از روز را براي مطالعه انتخاب كنيد كه در آن تمركز بيشتري داريد و به قول معروف هوش و حواستان بيشتر جمع است .
آن زمان را در برنامه روزانه خود فقط به مطالعه اختصاص دهيد ، چرا كه ممكن است در وقت ديگر تمركز و آرامش لازم را نداشته باشيد . سعي كنيد اين زمان ديروقت و يا بعدازظهر نباشد ، چون در اين ساعتها عموما خسته هستيد و توان فراگيري و تمركز شما به دليل فعاليت در روز كاسته شده است .

3. وسايل و كتابهاي خود را در جاي مناسب قرار دهيد:


سعي كنيد وسايل مورد نياز كتابها، يادداشتها و جزوه هاي خود را در مكان مناسب و مشخص قرار دهيد. با اين كار به سرعت به آنها دسترسي خواهيد داشت. براي راحت شدن اين امر مي توانيد كتابها جزوه ها و چيزهايي را كه مربوط به مطالعه و درس شماست . به طور موضوعي مرتب كنيد به اين ترتيب كه مثلا هر قفسه از كتابخانه را به يك موضوع اختصاص دهيد:
يك طبقه كتابهاي مرجع، طبقه ديگر يادداشتها و نتايج تحقيق و ... اين كار به شما كمك مي كند كه وقت زيادي را صرف پيدا كردن آنها نكنيد.

4. عوامل حواس پرتي را بشناسيد:


هنگام انجام تكاليف و يا مطالعه،بايد تنها روي آن موضوع تمركز كنيد، نه چيز ديگر! يعني تمام حواستان بر روي مطلبي باشد كه مي خوانيد. از عواملي كه حواس را پرت مي كند ، تلويزيون يكي ازاين عوامل است. در هنگام مطالعه تلويزيون را خاموش كنيد. از ديگر افراد خانواده نيز بخواهيد كه آرامتر صحبت كنند و تا جايي كه ممكن است فضاي مطالعه را خلوت كنند. سعي كنيد مكالمات تلفني را بعد از اتمام مطالعه انجام دهيد. به مسائل غير درسي و اتفاقاتي كه افتاده يا بر نامه هايي كه بايد اجرا كنيد، اصلا نينديشيد و ذهنتان را با افكار مزاحم اشغال نكنيد. مطمئن باشيد بعدا وقت كافي براي فكر كردن به همه اين مسائل را داريد!

5.ابتدا مطالب سخت را بخوانديد:


اگر از مطالعه مبحث يا درس خاص وحشت داريد و يا فكر مي كنيد براي خواندن و فهميدنش بايد بيشتر تلاش كنيد آن را در آغاز كار بخوانيد. در شروع مطالعه ذهن شما آمادگي بيشتري دارد و به اصطلاح مغز بازتر است. از سوي ديگر پش از مطالعه آن، چون يادش گرفته ايد، در عين خواندن ساير دروس ديگر نگران آن نيستيد.

6.برنامه هايتان را براي كوتاه مدت تنظيم كنيد:


برنامه هاي درسي طولاني و حجيم را به بخشهاي كوچكتر تقسيم كنيد. با اين كار، ديگر بر نامه ها خسته كننده نيستند و راحت تر اجرا مي شوند. بخشهاي كوچك برنامه مي تواند شامل جمع آوري ياداشتها، نوشتن پيش نويس اوليه تحقيق، تهيه اصلاحيه و توضيحات اضافي براي فهم بهتر مطالب پا كنويسها و... باشد.

7.به طور مرتب دوره كنيد:


تكليف شب تنها در انجام سرسري آنها خلاصه نمي شود. يادداشتهايتان را به طور مرتب و پيوسته مرور كنيد. مرور كردن تكاليف انجام شده و يادداشتهايي كه سر كلاس و يا خود به تنهايي نوشته ايد. نيز قسمتي از تكليف شب است. اين كار در هر روز تنها چند دقيقه وقت شما را مي گيرد، اما مرور مرتب، مطالب را در ذهن شما بيدار مي كند، اگر باور نمي كنيد آزمايش كنيد.

8.برنامه جامع و كلي داشته باشيد:


در آغاز هر ترم همراه خانواده برنامه اي جمعي تنظيم كنيد و حتما آن را ياداشت كنيد. نوشتن برنامه به شما كمك مي كند كه وظائف و انتظارات خود را و ساير اعضاي خانواده را بدانيد و بر اساس آن نقش خود را مشخص كنيد. به عنوان نمونه در اين برنامه ساعات مطالعه شما تعيين شده است و افراد خانوده را موظف مي كند كه در آن ساعات مراعات حال شما را بكنند اين يك برنامه كلي و خانوادگي است و در كنار آن هر يك ازافراد مي توانند برنامه اي شخصي نيز داشته باشند.

9. مطالعه زمان بندي شده داشته باشيد:


هنگامي كه تصميم به مطالعه درسي مي گيريد . سريعا يك برنامه ذهني بريزيد كه از زمانتان بيشتر و بهتر استفاده كنيد. اين زمان را تقسيم بندي كنيد و هر بخش را به موضوعي اختصاص دهيد ؛ مثلا اگر تصميم گرفته ايد كه 5/1 ساعت فيزيك بخوانيد. ميزان وقتي را كه براي هر فصل اختصاص مي دهيد . هم مشخص كنيد به عنوان نمونه 20 دقيقه فصل 1، 35 دقيقه فصل2 و...

10. تند خواني نكنيد:


اگر شيوه هاي پيشين را دنبال كرده باشيد، به اجراي اين روش اصلا نياز پيدا نمي كنيد. در هر حال بهتر است بدانيد كه مطالعه سريع و بدون تعمق و به اصطلاح تند خواني فراموشي سريع را به دنبال دارد. به عبارتي به همان سرعت كه ياد مي گيريد، به همان سرعت هم فراموش مي كنيد.
منبع: www. persianbook.net

زمان ثبت: 1387/10/09 16:30:14 زير موضوع: مختلف

حرفه‌اي ها چگونه كتاب مي‌خوانند؟

مروري بر روش مطالعه پرسش محور

حكايت كتاب خواني من


وقتي مي‌گفتم «بله»، همه اميدم به دو كتاب خوبي بود كه درباره اين موضوع داشتم. موضوع، «عقل‌گرايي در تفسير الميزان» بود، و جواب بله من، به درخواست مقاله‌اي درباره آن.
بله را دادم و يك راست آمدم خانه. كتابها را پيدا كردم؛ يادم آمد كه يكي را پارسال خوانده‌ام و ديگري را هنوز از شرمندگي‌اش در نيامده‌ام. آن را كه مثلاً خوانده بودم، به قول علما تورق كردم؛ اما ناگهان يك بار ديگر متوجه همان واقعيت تلخ و تكراري شدم: تقريباً هيچي از آن يادم نمانده بود! راستي چرا؟ حافظه من كه بدك نيست. پس چرا تقريباً هيچي از كتابي كه پارسال خوانده‌ام، درخاطرم نمانده است؟ اگر مقصود از خواندن، فهميدن و يادآوري آن در مواقع لزوم است، اين نوع كتاب‌خواني چه سودي دارد؟ مگر اينكه قصد ديگري از خريدن كتاب و خواندن آن داشته باشم!
گرچه مقصود از كتاب، آن فن بود
گر تواش بالش كني هم مي‌شود
از دو حال بيرون نيست: يا اشكال در نوع خواندن من است يا همه كتابهاي دنيا مشكل دارند! دومي را نمي‌شود ثابت كرد؛ ثابت هم بشود، دردي را از من دوا نمي‌كند. پس گويا چاره‌اي نيست جز اينكه از مركب ابليس (يا همان خر شيطان) پايين بيايم و خود را متهم به نابلدي در خواندن و فهميدن كنم .
آري؛ «خواندن» هم اصول و روشهايي دارد كه فراگيري آنها درعين آنكه آسان است، پر از فايده و بازدهي است. امتحانش ضرر ندارد.
حرفه‌اي ها چگونه مي‌خوانند؟
روش مطالعه پرسش محور(1) يكي از موثرترين روشهاي مطالعه است كه كارايي فراواني در افزايش يادگيري دارد. در اين روش، شما نگرانيهاي زير را نداريد:
? مي‌خوانم، اما ياد نمي‌گيرم!
سئوال كردن، يكي از كارآمدترين راه‌هاي غلبه بر اين نگراني است. زيرا عدم توانايي خواننده در تمركز حواس و يا وجود اضطراب در فرد (به ويژه براي امتحان) منجر به درك و گيرندگي ضعيف و پايين وي از مطالب مي‌شود.
هنگام مطالعه، با طرح سوالات مناسب، مي‌توانيد نسبت به مطالعه و ميزان فهم خود كسب اعتماد كرده، از نگرانيهاي خود بكاهيد.
? معمولاً هنگام مطالعه، سئوالي براي من پيش نمي‌آيد!
اگر به طور طبيعي هنگام مطالعه يك متن، احساس كنجكاوي نمي‌كنيد، بايد آگاهانه بكوشيد تا از طريق طرح سئوالات، اين كنجكاوي را در خود برانگيزيد. مثلاً مي‌توانيد با سئوالي كردن عنوان كتاب، يا موضوعات و سرفصلها، اين كنجكاوي را در خود ايجاد كنيد. بدين ترتيب حس‌ كنجكاوي شما تحريك مي‌شود و خود را در فرايند مطالعه، فعال‌تر حس مي‌كنيد.
حتي با پاسخ دادن به سوالات ساده خود، براي شما رضايتي حاصل مي‌شود كه زمينه را براي طرح پرسشهاي بيشتر و دشوارتر فراهم مي‌كند. تمرين اين روش، عادت سوال كردن را هنگام مطالعه، در شما افزايش مي‌دهد.
? هنگام مطالعه، زود خسته مي‌شوم!
1- از تنوع و تغيير ذائقه- به هر وسيله‌اي- غافل نباشيد.
خواندن بي‌وقفه، هر كسي را خسته مي‌كند. براي رفع و دفع خستگي، حتي‌الامكان مطالب مشابه را پشت سر هم نخوانيد و در اثناي مطالعات خود، فرصتي را براي خواندن اشعار، داستانهاي كوتاه، زندگي‌نامه‌ها و طرائف الحكم(2) قرار دهيد.
2- تغيير و جابه‌جايي حالت بدني هم بي‌تأثير نيست.
بيش از يك ساعت مطالعه، كارايي را كاهش مي‌دهد. در پايان هر ساعت مطالعه، به خود استراحت دهيد و هرگز براي چندين ساعت متوالي مطالعه نكنيد. پنج تا ده دقيقه تنفس در پايان هر ساعت مفيد است.
? سئوال كردن را از كجا شروع كنم؟
خواننده حرفه‌اي، از هر فرصتي براي سؤال كردن استفاده مي‌كند. در تمام اوقات به طرح سئوالات خود بپردازيد: پيش از مطالعه، هنگام مطالعه، بعد از مطالعه…
طرح سئوال قبل از مطالعه، قدرت پيش‌بيني و علاقه شما را افزايش مي‌دهد و در هنگام مطالعه، علاقه شما را ثابت نگه مي‌دارد و به شما كمك مي‌كند كه مطالب دشوار را تجزيه وتحليل كنيد، و بعد از مطالعه، نشان مي‌دهد درك شما از مطالب، چه اندازه و در چه سطحي است.
? كتابهاي دشوار را چگونه بخوانم؟
طرح سئوال هنگام مطالعه متنهاي دشوار، رودربايستي شما را با متن كم، و مسير مطالعه را براي شما باز مي‌كند، آهسته آهسته، احساس علاقه مي‌كنيد كه كتاب را تا پايان بخوانيد.
سئوال كردن به شما كمك مي‌كند تا مطالب دشوار يا مطالبي را كه به آنها علاقه نداريد، تجزيه و تحليل كنيد و آنها را بهتر بفهميد. پس از طرح سئوال، براي يافتن جواب، رغبت بيشتري به خواندن در خود احساس مي‌كنيد. مثلاً مي‌توانيد يك عنوان يا سرفصل يا جمله اول يك پاراگراف را به يك جمله سئوالي تبديل كنيد تا براي ادامه مطلب و پيدا كردن پاسخ تحريك شويد.
براي مثال، مي‌توان از عبارت زير:
فرق مفهوم «جنس» و «فصل» در اين است كه «جنس» مورد تقسيم واقع مي‌شود؛ ولي «فصل» تقسيم كننده «جنس» است.
سئوالات زير را مطرح كرد:
- بالاخره فرق مفهوم «جنس» و «فصل» چيست؟
- منظور از مورد تقسيم واقع شدن و مقسم بودن چيست؟
- آيا تنها همين فرق بين «جنس» و «فصل» وجود دارد؟
- اگر «جنس» و «فصل» را مستقلاً تعريف كنيم، آيا مي‌توانيم اين فرق را بهتر بفهميم يا حتي فرقهاي احتمالي ديگري را پيدا كنيم؟
- آيا شباهتي نيز بين اين دو مفهوم وجود دارد؟
- دانستن فرق اين دو مفهوم چه سودي دارد و در كجا استفاده مي‌شود؟
? همچنين براي خواندن يك كتاب دشوار:
1- متنهاي طولاني و بلند را تجزيه کنيد.
2- در مطالعه از روش «پس ختام»(3) سود بريد.
اين روش؛ براي خواندن و فهم كتابهاي دشوار، بسيار مفيد و موثر است و مشتمل بر شش مرحله است:
1- خواندن اجمالي: هنگامي كه مي‌خواهيد مطالعه كتاب دشواري را آغاز كنيد، بهتر است قبل از خواندن كامل و جزء به جزء آن، ابتدا يك بار به طور اجمالي و سريع، كتاب را مرور كنيد تا يك برداشت كلي از موضوع و قسمتهاي مهم آن داشته باشيد.
2- سئوال: براي هر قسمت يا فصلي از يك كتاب كه مي‌خوانيد، متناسب با هدفي كه از مطالعه داريد، سؤالهايي را طرح كنيد. از عنوانهاي كلي، فرعي و پاراگرفهاي مقدمه و نتيجه، سئوال بسازيد.
مثلا از خود بپرسيد كه به چه دليل مي‌خواهيد اين كتاب را بخوانيد؟ به عبارت ديگر انتظار داريد از خواندن اين كتاب چه چيزي عايدتان شود؟
پرسش از اين هدف مطالعه، طرح فكري شما را نسبت به مطلب، روشن مي‌سازد و علاقه و دلبستگي خاصي را براي مطالعه در شما ايجاد مي‌كند.
در بسياري از افراد، پس از طرح اين سئوال، وابستگي خاصي به متن ايجاد مي‌شود و اين كليد فهم متن است.
3- خواندن: در اين مرحله، مطلب يا موضوع را بخوانيد.
4- تفكر: سعي كنيد با تفكر درباره مطالبي كه مي‌خوانيد، آنها را بفهميد و به آنها معنا بدهيد.
5- از حفظ گفتن: پس از خواندن هر قسمت، بكوشيد مطالب مهم آن را به ياد آوريد و براي خود بازگو كنيد. ضمن اين كار به سئوالهايي كه طرح كرده‌ايد، بينديشيد.
6- مرور كردن: وقتي كه خواندن تمام كتاب يا كلّ مطلب را به پايان رسانديد، آن را مرور يا بازبيني كنيد. بهترين راه مرور كردن اين است كه بكوشيد تا بدون مراجعه به متن، سئوالهاي مهم را جواب دهيد.
3- با مؤلف، گفت و گو يا مباحثه كنيد.
لزومي ندارد كه دسترسي حضوري به مولف داشته باشيد. شما مي‌توانيد با مولف، يك مكالمه ذهني داشته باشيد و سوالات خود را از او بپرسيد.
- مبناي فكري شما براي اين مسئله چيست؟
- من اين قسمت از حرفهاي شما را نمي‌توانم بپذيرم؛ چون…
- كاربردهاي علمي اين مطلب چيست؟
- آيا منظور شما از اين مطلب، آن است كه…
از طرح سئوالات دشوار نهراسيد. حتي سئوالاتي كه فكر مي‌كنيد پاسخ دادن به آنها براي مولف هم دشوار است!
? اكنون كتاب را ببنديد، و ….
? آموخته‌هاي خود را ارزيابي كنيد.
بعد از خواندن مطالب با طرح پرسش مي‌توانيد ميزان فهم خود را از مطالب ارزيابي كنيد. اين گونه سئوالات، شما را براي بحثهاي كلاسي، امتحانات و تهيه مقالات تحقيقي آماده مي‌كند.
? مطالب را تجزيه و تحليل كنيد.
اگر هنگام مطالعه، سوالات خوبي مطرح كرده باشيد، بايد بتوانيد از درك سطحي مطالب بگذريد و قادر به تجزيه و تحليل آنها به طور عميق باشيد.
اگر اين توانايي را نداريد، يك بار ديگر متن را با سوالات جدي‌تري بخوانيد.
? انتقاد كنيد
اگر مطالب را تا حدّ رضايت‌بخشي فهميده باشيد، بايد بتوانيد درباره نظم داخلي مطالب، ارزش اثر و اعتبار آن، سوالات انتقادي مطرح كنيد.
همچنين مي‌توانيد درباره دسته‌بندي مطالب، اهميت و روابط آنها با دانسته‌هاي قبلي خود، انتقاد كنيد.
? در بازنويسي كتاب به مولف كمك كنيد.
شايد مولف بخواهد كتاب خود را ويرايش علمي كند. خود را دست كم نگيريد. در اين كار به او كمك كنيد. انتقادها و پيشنهادهاي خود را در حاشيه كتابتان يادداشت كنيد.
? بد نيست بدانيد كه …
«اشكال كردن» غير از «سوال كردن» است.
بايد مرز بين «سؤال كردن» و «اشكال كردن» مشخص شود. مهم‌ترين تفاوت سؤال و انتقاد آن است كه :
انتقاد پس از فهم كامل مطلب صورت مي‌گيرد؛ در حالي كه سؤال به منظور فهم و درك مطلب مطرح مي‌شود. به عبارت ديگر، خواننده‌اي كه سؤال مي‌كند، مي‌داند كه هنوز به ديدگاه مورد نظر نويسنده دست نيافته است؛ پس سؤال مي‌كند تا مطلب را بفهمد.
اگر مرز بين «سؤال» و «انتقاد» مشخص نشود، ممكن است سؤال كننده، پرسش خود را با لحن انتقادي مطرح كند و اين مسئله سبب مي‌شود تا پاسخي كه نويسنده در كتاب خود بيان كرده است، مسير همواري براي رسيدن به ذهن پرسشگر نيابد.

پاورقي‌ها:


1- Inquiry Reading
2- «دلها ملول مي‌گردند همچون بدنها؛ پس براي آنها آماده كنيد، حكمتهاي تازه را» (نهج‌البلاغه، حكمت 91)
3- روش «پس ختام» يا «SQ4R» از حروف اول كلمات ذيل تشكيل شده است:
Survey (خواندن اجمالي)، Question (سئوال كردن)، Read (خواندن)، Reflect (تفكر)، Recite (از حفظ گفتن)، Review (مرور كردن).
منبع: سايت باشگاه انديشه

زمان ثبت: 1387/10/09 16:26:10 زير موضوع: مختلف

آذرخشی دیگر از آسمان کربلا

مؤلف: استاد محمّدتقي مصباح يزدي
چاپِ اوّل، سال 1380
شمارگان: پنج‏هزار نسخه
مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني رحمه‏الله
بخشي از سخنراني‏هاي استاد مصباح يزدي است که در ايام محرم سال 1421 ايراد گرديده است. برخي از محورهاي مورد بحث عبارت است از:

1. شبهاتي پيرامون عاشورا و بزرگداشت آن: در اين قسمت از علل گرامي‏داشت عاشورا و عزاداريِ امام حسين عليه‏السلام و روش‏هاي عزاداري بحث مي‏شود.

2. زمينه‏هاي قيام عاشورا: در مباحث اين بخش پيشينه تاريخي واقعه عاشورا و زمينه‏هاي اجتماعي انحراف جامعه و عوامل انحراف عمل‏کرد معاويه و علل انفعال جامعه در برابر فعاليت‏هاي معاويه بررسي شده است.

3. هدف قيام: در اين بخش پس از بحث از مفهوم اصلاح و تصريح به اين حقيقت که هدف اصلي قيام امام حسين عليه‏السلام اصلاح مفاسد بوده است، درباره اموري چون اصلاح مطلوب و امر به معروف مطالبي عرضه شده است.

زمان ثبت: 1387/10/02 16:29:53 زير موضوع: كتابشناسي كتابشناسي‏هاي امام حسين (ع)

جام عبرت (بررسی عملکرد عوام و خواص در حادثه کربلا)

مؤلف: سيّد حسين اسحاقي
چاپ اوّل، سال 1380
انتشارات دفتر تبليغات اسلامي
همان‏گونه که از عنوان اثر حاضر بر مي‏آيد مؤلف محترم عمل‏کرد عوام و خواص را در حاثه کربلا با تکيه به بيانات مقام معظم رهبري بررسي کرده‏اند.

اين نوشتار در چهار بخش تنظيم شده است. در بخش اوّل و دوّم به طرح و بررسي عمل‏کرد و وظايف خواص و عوام در صحنه عاشورا پرداخته شده و از ريشه‏هاي انحراف و خشکاندن کژرويي‏ها سخن به ميان آمده است. در بخش سوم از آموزه‏ها و عبرت‏هاي عاشورا سخن رفته و در آخرين بخش از رسالت آگاهان و خواص و اتخاذ الگوي صحيح در تبليغ دريچه‏اي گشوده شده است.

زمان ثبت: 1387/10/02 16:29:33 زير موضوع: كتابشناسي كتابشناسي‏هاي امام حسين (ع)

پرتویی از عظمت امام حسین علیه‏السلام

مؤلف: آية‏اللّه صافي گلپايگاني
چاپ چاپ اوّل فروردين 1379
انتشارات حضرت معصومه عليه‏السلام
نويسنده در اين اثر با هدف تبيين فضايل سيدالشهدا و بيان پاره‏اي از علل و نتايج واقعه کربلا مباحثي را در ضمن چهار بخش به شرح زير عرضه کرده است:

بخش اوّل: شخصيّت و فضايل امام حسين عليه‏السلام ؛

بخش دوّم: بني‏هاشم و بني‏اميه؛

بخش سوّم: علل قيام امام حسين عليه‏السلام ؛

بخش چهارم: نتايج و فوائد قيام امام حسين عليه‏السلام .

زمان ثبت: 1387/10/02 16:29:17 زير موضوع: كتابشناسي كتابشناسي‏هاي امام حسين (ع)